STAM

bredere context

In de gebouwen van de voormalige Bijlokeabdij werd een hedendaags stadsmuseum ingericht. De herbestemming vormde de aanzet voor een volledige restauratie van de abdijgebouwen.

Door de omvang van het complex wordt dit in verschillende fases uitgevoerd. In een eerste fase werden de daken vernieuwd, de gevels rond de binnentuinen gerestaureerd en het interieur aangepast om de toegankelijkheid te verbeteren. Nu werken we stapsgewijs verder aan de restauratie, waarbij eerst de interieurs die deel uitmaken van het permanente bezoekerscircuit aan bod komen.

Als winnaar van de Monumentenprijs 2011, zijn we verheugd om net nu, in het weekend van Open Monumentendag, het pas gerestaureerde 17de-eeuwse interieur van de thesaurie te kunnen openstellen voor het publiek. Het vormt tevens een mooie afsluiter en bekroning van het eerste openingsjaar van het STAM.

voorgeschiedenis

De 17de-eeuwse interieurelementen in deze ruimte zijn oorspronkelijk afkomstig uit het stadhuis. In 1847 kreeg het Oudheidkundig Museum – de basis van de huidige museumverzameling - er een onderkomen. Het museum beschikte er over de thesauriezaal en twee aanpalende ruimtes in de renaissancevleugel van het stadhuis. De pracht van de thesaurie met de barokke schouw en goudleder was een uitgelezen kader voor de unieke verzameling.

Toen de museumcollectie verhuisde naar de kerk van de Geschoeide Karmelieten in de Lange Steenstraat in de Patersholswijk, demonteerde men eveneens het interieur van de thesaurie. Vanaf dat ogenblik maken de interieurelementen deel uit van de museumverzamelingen.

Bij elke verhuisbeweging van de museumcollectie, en een laatste maal van de Lange Steenstraat naar het Bijlokecomplex in de jaren 1920- 1930, werden ze meegenomen en opnieuw opgesteld. Deze verplaatsingen en de daarmee gepaard gaande interventies hadden nadelige gevolgen voor het polychrome houtsnijwerk, lambriseringen en het leder.

 Oorspronkelijk waren de vellen goudleder aan elkaar genaaid. De verschillende bewaarplaatsen in het verleden zorgden telkens voor een aanpassing aan de nieuwe situatie. Zo werden de vellen in de 19de en 20ste eeuw op een houten latwerk genageld. Ook scheuren en lacunes werden door talrijke kleine nageltjes vastgezet. Deze methode veroorzaakte bijkomende schade waardoor stukjes leder verloren dreigden te geraken.

De lambriseringen en het barokke gepolychromeerde houtsnijwerk ondergingen hetzelfde lot. Afschilfering van de polychromie was over heel het houtsnijwerk te zien.

Conservatie en restauratie drongen zich dus op.

conservatie en restauratie

Dankzij de steun van het Mecenaatsfonds ING beheerd door de Koning Boudewijnstichting kon niet alleen het unieke goudleder maar ook de rest van het interieur behandeld worden.

Aangezien volledige interieurs met goudleder als wandbekleding zeldzaam zijn, moesten we heel omzichtig te werk gaan. Een team van restaurateurs was vanaf 2009 tot vandaag aan het werk.

Het restauratieatelier Cordovano behandelde het goudleder. Vooraleer het goudleder te demonteren, werd de ruimte zorgvuldige gedocumenteerd, volledig gefotografeerd en in kaart gebracht. Bij de afname werd alles nauwkeurig beschreven en genummerd. De eigenlijke behandelingen van ontstoffen, desinfecteren, reinigen, invullen van lacunes en het retoucheren gebeurde in het restauratieatelier. Een nieuw bevestigingsysteem voor de terugplaatsing werd uitgewerkt. Daarna vatte de positionering van het leder op het nieuwe raamwerk aan. Vanaf augustus kon de terugplaatsing in de zaal gebeuren.

Gelijktijdig restaureerden Hilde Weissenborn en Brian Richardson het schouwstuk en de gepolychromeerde houten interieurelementen.

Het schilderij van Jan Van Cleef kreeg na reiniging en na het verwijderen van de oude overschilderingen en retouches opnieuw zijn oorspronkelijke glans. Kleuraccenten zijn opnieuw zichtbaar.

Het houtsnijwerk en de constructieve delen van de barokke schouw hadden erg te lijden van afschilfering. Oude invullingen waren onnauwkeurig uitgevoerd. Na fixatie, reinigen, behandelingen tegen aantastingen en het opnieuw vastzetten van losse onderdelen, konden de lacunes in de polychromie ingevuld en geretoucheerd worden. Aan deze behandelingen ging eveneens het fotograferen en een uitvoerig onderzoek en beschrijven vooraf.

nu in het STAM

Dank zij de behandelingen kunnen we nu het interieur in al zijn pracht opnieuw bewonderen. Bovendien leverde de restauratie extra informatie op over materialen, gebruikte technieken en reconstructiemethodes.Een filmpje in de zaal geeft aan de bezoekers een beknopt overzicht van de restauratie van het interieur.

foto's interieur © Phile Deprez